السيد عبد الحسين الطيب
9
اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)
شخصيه نه نوعيه و جنسيه ، و پنجم از جواهر جسم است كه مركب از صورت و ماده است . و بالجمله تمام جواهرات مركب از وجود و ماهيت است كه تعبير بهوهوية ميكنند و مراد از ماهيت حد وجود است تماما محدود هستند حتى وجود منبسط باصطلاح حكماء كه عبارت از نفس ايجاد است و امر ربطى است بين موجد بالكسر و موجد بالفتح و عبارت از فعل بمعنى مصدرى است و در لسان اخبار تعبير بمشيئت ميكنند كه فرمود ( خلقت الاشياء بالمشيئة و خلقت مشيئة بنفسها ) كه تمام موجودات بايجاد حق موجود ميشوند و نفس ايجاد بنفسه موجود مىشود و ايجاد محتاج بايجاد آخرى نيست و الّا تسلسل لازم ميآيد تمام افعال الهى بمعنى اسم مصدرى بفعل حق بمعنى مصدرى موجود ميشوند و نفس فعل بمعنى مصدرى بنفسه موجود مىشود ، و اما وجود حضرت إله محدود نيست و ماهيت ندارد صرف وجود است غير متناهى عدة و مدة و شدة ، پس جميع مراتب وجود را داراست ، پس داخل در اشياء است چون جميع مراتب وجود را دارا است ، و خارج از اشياء است چون غير متناهى و غير محدود است . و به اين بيان عينية صفات كماليه خوب واضح مىشود چون صفات كمال هر يك مرتبه وجوديست و اعلى مرتبه وجود غير متناهى جميع مراتب را داراست ، و از همين بيان غير متناهى بودن صفات هم ظاهر مىشود زيرا اگر علم محدود باشد فاقد مرتبه فوق اين حد است و همچنين قدرت ، حيات ، عظمت ، كبريايى و غير اينها ، بعد از اين بيان تفسير آيه شريفه روشن شد . وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ همه جا هست باحاطه وجوديه و مكان ندارد بواسطه سلب محدودية فضلا عن جسمية . يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ عالم است بجميع موجودات از سر و علن و ظهر و بطن و روح و بدن ، مجردات و ماديات ، جواهرات و اعراض حتى علم ذات بذات